Taxshift: quick fixes versus fundamentele hervorming

Wij Belgen betalen véél belastingen

De fiscus roomt in België bijna 5 procentpunten meer af van wat onze economie ieder jaar genereert dan het gemiddelde van de eurozone. Als de belastingdruk in België even zwaar zou zijn als in onze buurlanden, zou het beschikbare inkomen van de Belgen en hun ondernemingen zowat 18 miljard euro hoger liggen.

‘Rechts’ vindt daarom dat Vadertje Staat (Grote Broer?) nu echt te veel in de immer te kleine zakken zit. ‘Links’ laat anderzijds niet na te wijzen op wat de staat allemaal levert in ruil voor ons belastinggeld – en dat er nog heel wat van het inkomen of vermogen niet wordt belast

Deze bijdrage wil dat onzalige geschil overstijgen. We willen verduidelijken hoe het belastingstelsel werkt, en waarom er verschillende belastingen naast elkaar kunnen (of moeten) bestaan. Een beter begrip van de manier waarop belastingen ons welzijn en ons gedrag beïnvloeden, moet ons helpen op een pragmatischer manier over hervormingen na te denken in plaats van het debat te verengen tot wie wat betaalt.

Is dit de 20e-eeuwse welvaartsstaat, of zijn het de uitwassen ervan? Hoe kan dit oude staatswezen overleven wanneer er een schuldenberg moet worden afgelost, onze bevolking veroudert, massale investeringen nodig zijn om onze fossiele- brandstofeconomie om te vormen, en Europa het vermogen verliest om de wereld te regeren?

Het hoeft geen betoog dat het Belgische fiscaal systeem aan hervormingen toe is. Dit is een pleidooi voor een maatschappij waarin het belastingstelsel annex de sociale zekerheid geen strijd ontketent tussen steuntrekkers en belastingbetalers, tussen schuldenaars en schuldeisers, maar net tot méér samenleving kan bijdragen.

Taxshift

Discussies over een zogenaamde taxshift hebben gemakkelijk de neiging af te glijden naar een aantal tijdelijke quick-fixes. Zelfs in zo’n beperkte context is het belangrijk dat ook de economische invalshoek aan bod komt. Het is nuttig om naar plaatjes te kijken die de statische verdelingseffecten tonen van een verschuiving van belastingen van arbeid naar consumptie of vermogen. Maar dat alleen kun je nauwelijks een economische analyse te noemen.

Vergelijk het met een individu dat via Tax-on-web, de online module van de Belgische fiscus, verschillende cijfers als bruto-inkomen invoert om te bekijken wat hij of zij er netto van overhoudt. Dan begint het uiteraard pas. Op basis van dergelijke simulatie kan het individu overwegen om een bepaalde verandering in zijn arbeidsaanbod aan te brengen. Het is pas wanneer we gedragsveranderingen in rekening brengen, dat we van een economische analyse kunnen spreken. Dat kan dan op microniveau, of je kunt een poging tot aggregatie ondernemen op macroniveau. Even cruciaal zal het zijn om effecten op korte termijn te onderscheiden van langetermijneffecten.

Fundamentele belastinghervorming

Een fundamentele belastinghervorming bestaat in de eerste plaats uit een bredere belastingbasis die lagere tarieven mogelijk maakt – tegenover het huidige model, met een uitgeholde basis en hoge tarieven. Als we vertrekken van de kost van een belasting als

totale kost = belasting + efficiëntiekost + nalevingskost

dan focust de politiek vaak op de eerste term, namelijk op de discussie wie hoeveel afgenomen lijkt te worden. In het boek wijzen we daarbij op het feit dat de uiteindelijke incidentie —  wie er nu werkelijk betaalt — anders kan zijn dan je op het eerste gezicht vermoedt. Een verlaging van de btw op energie of maaltijden kan bijvoorbeeld veeleer de elektriciteitsproducent of horeca-uitbater ten goede komen dan de consument.

Fiscalisten zijn anderzijds bijzonder gevoelig voor de nalevingskost in hun praktische ervaring met de extreme complexiteit van bepaalde belastingregels. Economen focussen dan weer typisch op de efficiëntiekost of in welke mate een belasting de maatschappij met een excess burden opzadelt bovenop het opgehaalde bedrag.

Voor die economische analyse is het cruciaal om de dynamische effecten te bestuderen van een belastingsstelsel. Al meer dan vijftig jaar geleden toonden economen aan dat de manier waarop de vennootschapsbelasting kan leiden tot een verlaging van de lonen van werknemers afhankelijk is van de tijdshorizon. Dergelijke dynamische effecten doorgronden is minder eenduidig dan velen wensen, maar ze negeren is geen optie. Daarmee zouden we ons gedragen als de mens in de cartoon die zoekt naar zijn autosleutels onder de straatlantaarn – niet omdat hij ze daar is kwijtgespeeld, maar omdat daar het licht schijnt.

[Samen met Ivan Van de Cloot, mede-auteur van Taxshift. Waarom ons land een belastinghervorming nodig heeft (Lannoo – Itinera). Een uitgebreidere versie verscheen op deredactie.be op 25 juni]

Leave a Reply

 

 

 

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>